Met de SM-1500 heeft SWR een van de zwaarste basversterkers van dit moment - en misschien zelfs wel de allerzwaarste - op de markt gebracht: 1500 watt! En dat ruim 40 jaar nadat de 30W-basversterkers van de Beatles en de Stones eindelijk door vertegenwoordigers van Vox werden vervangen door exemplaren van wel 50 watt. Remus Aussen (‘Dat “less is more” komt van iemand die meer had gewild’) beoordeelt deze ultieme bak geweld.
Hoe hard is écht hard? Er zijn dagen dat ik mijn haar föhn voor mijn basinstallatie. Dat zijn ook de dagen dat ik met gehoorbescherming speel. Waanzin? Nee, want hard is lekker. Zinloos geweld: soms moet het. Dan draait het om vermogen, pure kracht, luchtverplaatsing. Een podium dat staat te schudden op het moment dat je met een vinger langs een snaar glijdt. Het uitzicht op het festivalterrein vervaagt - totdat je de snaar afdempt en het beeld weer stilstaat. Het lijkt alsof je veel te hard staat, maar dan zet de hele band in en drijft de bandsound op jouw geluid... Het publiek ádemt jouw groove. ‘Zo kan ik geen monitormix maken!’, roept een wanhopige technicus opzij van het podium. Maar dat hoort natuurlijk niemand.
Vermogen of herrie?
Geluidsdruk wordt in decibellen (dB) uitgedrukt, versterkervermogen in wattage. Eigenlijk heb je daar niks aan, want in theorie is 100 watt in decibellen maar twee keer zo hard als 10. In theorie natuurlijk, want versterkers klinken gewoon verschillend. Je hebt ‘rustige’ en ‘lawaaiige’ basversterkers. Wanneer je een oude Peavy-200W-basversterker neemt en je zet die tegenover een oude 200W-Yamaha, dan hoor je dat de Peavy ‘hard’ klinkt en de Yamaha ‘rustig’, zelfs een beetje vlak en ‘zachter’. Maar in een bandje klinkt de Yamaha dan vaak weer beter. Met (volledige) buizenversterkers zit het nog anders. Die lijken sowieso meer geluid per watt te leveren. De grote SVT-bakken van Ampeg zijn daar goede voorbeelden van. Er is ook nog het rendement van de speakerkasten, de psycho-akoestiek, en ga zo maar door. Kortom: wattage zegt niet alles.
Tenzij je het over 1500 watt hebt. Want dat is het vermogen van de nieuwe SM-1500 van SWR. Duidelijk gemaakt voor de bassist die een ‘maatje meer’ nodig heeft. In een Amerikaanse advertentie wordt daar zelfs letterlijk naar verwezen: Derek Smalls, bassist van (pastiche-)rockband Spinal Tap, geeft inzage in zijn diepste zielenroerselen omtrent de SM-1500 met de filosofische woorden: ‘It’s like having a few extra inches in your trousers.’ En het is niet onwaarschijnlijk dat - net als Spinal Tap zelf - zijn woorden serieus genomen worden.
De kans dat je dus een contrabassist op een jazz-gig ziet inpluggen in deze versterker lijkt klein. Of toch niet? Het hebben van ‘headroom’ ofwel oververmogen is namelijk meer dan een luxe. Geen vervorming, speakers die gespaard blijven van oververhitting door gelijkstroompieken en vooral: een vette en toch heldere toon, met voldoende punch voor een gemiddelde kerstvakantie. En dat is altijd prima, wat je ook speelt.
Eerste kennismaking: de voorkant
De SM-1500 is echt zwaar. Het ruim 30 kilo wegende gevaarte laat zich niet zonder inspanning uit de doos tillen. Gelukkig zitten er twee stevige handvatten aan de voorkant van de drie eenheden hoge versterker. Een ideale versterker dus om te láten sjouwen. Negentien potmeters en tien schakelaars, plus een kerstboom aan leds bepalen het beeld van de voorkant. Al deze knoppen, schakelaars en lampjes zorgen ervoor dat deze versterker meer kan dan alleen ‘hard’. Een zesvoudige parametrische equalizer (tweemaal drie frequenties, apart in en uit te schakelen) maakt iedere beïnvloeding van het geluid mogelijk. Een Aural Enhancer - die ik ken als een prima voorziening op kleinere SWR’s -, een Bass Intensifier (nóg meer...?), een voor en na de toonregeling in te schakelen compressor, een ‘boost’-potmeter, twee schakelbare inputs met een -10dB-schakelaar voor ‘harde’ basgitaren... de mogelijkheden zijn enorm. Al mis ik stiekem de effecten (overdrive, octaver, chorus en Q-filter) die op halfbroer en voorganger Mo’ Bass (‘slechts’ 750 watt) nog wel aanwezig waren.
Ook de vormgeving van de versterker is anders. De roestvrijstalen Mo’ Bass, met zijn gewelfde front, verwacht je, alleen al door zijn naamgeving, meer in een RnB-setting. De matzwarte SM-1500 ademt ‘gothic’. Vooral omdat het SWR-logo donkerrood verwerkt is tot een soort wapenschild, geleend van Trigië-striptekenaar Don Lawrence.
... en de achterkant
Aan de achterkant: zekeringen, een pre/post-effectloop, 1/4”- en speakon-aansluitingen voor bi-amped en standaard speakerkasten, een regelbare gebalanceerde uitgang richting mengtafel, alternatieve ingang en tuner-uitgang. Genoeg om deze machine aan te sluiten op een fijne serie speakers. Bijvoorbeeld twee stuks 8x10” of twee stuks 15” en tweemaal 4x10”. Met de mogelijkheid om de versterker gebrugd (1x1500W) of stereo (2x750W) te laten draaien; optimaal rendement is er bij 4 respectievelijk 2 ohm. Met een voetschakelaar zijn de boost-voorziening, de enhancer, de intensifier en de equalizers te schakelen. Je kunt een tweede voetschakelaar aansluiten, voor elders op het podium.
Veiligheidsriemen om
Helaas heb ik maar één set 4x10” plus een 1x15” om de SM-1500 op uit te testen. Elastiek om de broekspijpen tegen het wapperen en het volume voorlopig maar heel laag. Het eerste geluid is een mooie, zware ronde toon. Opvallend is - sowieso een kenmerk van SWR-versterkers - de grote geluidsdruk ‘onder in’ de toon, ook bij een neutrale instelling van alles wat er aan toonregeling op de versterker zit. Ik heb dan ook niet de neiging om de Enhancer of de Intensifier te benutten. Toch doen, natuurlijk. Met rammelende ruiten en losschietende broekelastiekjes tot gevolg. Te veel is te veel.
Voor een slapsound blijk ik wat extra hoog nodig te hebben. En dan blijkt hoe goed dat 12AX7-buisje in de voorversterker zijn werk doet: het hoog dat deze versterker levert, behoort tot het mooiste fluweel-hoog dat ik ooit gehoord heb. Je hoort de rammel van de E-snaar en de ‘snap’ van de G-snaar in al hun nuances en boventonen. Geweldig! Wel mis ik wat punch in het laag-middengebied. Dat laat zich echter oplossen door enig getweak met de equalizers.
Na een Jazz Bass, een Music Man, een Star Bass met flatwounds en een actieve edelbas test ik ook m’n contrabas op de toren. Steeds is wat bijregelwerk op de EQ nodig en wil het laag er een beetje vandoor gaan. Vooral de Star Bass vereist wat extra aandacht; er dreigt een beetje een ‘gat’ in het geluid tussen laag en hoog-midden (‘hoog’ doet bij deze basgitaar vanzelfsprekend even niet mee). De compressor doet relatief weinig, maar wat ie doet, doet ie goed; slechts bij inschakeling van effecten en bij ‘harde’ bassen treedt hij, bijna ongemerkt, in werking. De contrabas, versterkt via een Realist-element, laat zich met wat regelwerk prima versterken. Vooral de ‘kreun’ van het instrument manifesteert zich mooi in de boventonen, zelfs gestreken. Maar hoe houdt deze versterker zich op een podium?
Moeilijk in de mix
Geen betere test dan een stevige coverband. Het sjouwen is echt een drama. Een versterker zet je niet op een steekkar, dus iedere meter telt. Al bij de eerste noten voorafgaand aan de soundcheck worden de ogen van mijn collega’s groter. ‘Wat is dát?!’, vraagt men, de oorzaak van de drukgolf zoekend in de lampjeskermis boven op mijn toren. ‘O, ik zocht iets harders’, reageer ik, zo neutraal mogelijk kijkend. ‘Hoe hard ga je hem straks zetten?’, vraagt een technicus voorzichtig. ‘Hold your horses, ik test ’m een beetje’, red ik mijn vaste aanstelling. In de loop van de avond is en blijft het hoog prachtig en het laag overdonderend. Alle ‘enhancers’, ‘boosts’ en ‘intensifiers’ blijven op de nulstand. Met de equalizer heb ik het behoorlijk druk; de ‘punch’, die bij sommige versterkers en combinaties een dagelijks cadeautje is, wil maar niet tevoorschijn komen. Pas in de tweede set ontdek ik een stand die het werk doet. De techniek vindt het geluid ‘een beetje boomy’. Ze hadden er toch wel wat werk aan en ikzelf had ook moeite om mijn gebruikelijke ‘makkelijke’ toon te vinden. Zowel op 1 als op 8 meter van m’n kasten viel het soms niet mee om te horen welke noot ik speelde, een euvel dat na enig EQ-werk opgelost was.
Samengevat
Een prima afgewerkte versterker, met uitstekende voorzieningen. Het hoog is prachtig, het laag verwoestend, het midden wat nukkig. In principe zijn behoorlijk wat toontypen te maken. Mijn speakerkasten hadden het zwaar met het enorme laag dat erdoorheen geperst werd; met name bij harde aanslagen trad wat conusvervorming op. De uitslag van de speakers was ook relatief groot, een belangrijk deel van het vermogen gaat hoorbaar én zichtbaar naar het laag. En... 1500 watt is veel. Erg veel.
Stelt deze versterker teleur? De kennismaking verliep wat moeizaam. Toch verwacht ik dat, na een wat diepgaandere kennismaking met deze versterker, hij zich openbaart. Ik verwacht van een versterker dat ie met alles op neutraal klinkt als mijn basgitaar. De SM-1500 klinkt gewoon anders, maar kan ook veel meer dan een ‘normale’ basversterker. Hetgeen ook wel verwacht mag worden voor de prijs. Toch weet ik zeker dat ik na een paar avonden doorheb waar de ideale standjes zitten. En misschien doet ie het gewoon beter met alleen 10”-speakers (een stuk of zestien, dan...). In ieder geval: het hoog van deze versterker is prachtig en in een tonaliteit die niet mogelijk is op een andere versterker. Het laag is te temperen, en het totaal... tijdens de derde set, na een slapsolo, stond ik toch maar mooi kniediep in de pepermunt. Aan het woord van Derek Smalls dient nimmer getwijfeld te worden.
SWR SM-1500
Vermogen: 1500 watt @ 4 ohm (gebridged); 750 watt @ 2 ohm per kanaal (Normaal, Stereo en Bi-Amp-standen)
Ingangsimpedantie: > 820 k-ohm (inputs voor); 10 k-ohm (ingang achterkant)
Toonregeling: Bass: ± 15 dB @ 70 Hz Treble: ± 15 dB @ 3 kHz
Semi-parametrische Mid 1: ± 15 dB @ 30 Hz-200 Hz, Mid 2: ± 15 dB @ 165 Hz-1,1 kHz, Mid 3: ± 15 dB @ 900 Hz-6 kHz
Compressor: Volumereductie: -22 dB maximum, selecteerbaar pre- of post-EQ
Threshold: -10 dBV tot +10 dBV
Ratio: 1:1 tot 20:1
Attack: 10 mS tot 600 mS
Release: 500 mS tot 5,5 S
Extra’s: Aural Enhancer, Bass Intensifier, Boost
Gebalanceerde line-out: 50 ohm
Bi-amping cross-over frequenties:100 Hz-2 kHz
Pedal-board 4 schakelaars
Afmetingen: Hoogte: 14 cm, breedte: 48,3 cm, diepte: 49,5 cm
Gewicht: 30,4 kg
www.swrsound.com
