|  Iedere bassist komt het een keer tegen: opnemen. Spelen in de studio is een andere discipline dan spelen op een podium, zowel qua (samen)spel, concentratie en geluid als techniek. Met een panel van experts zet De Bassist alle do’s en don’t’s op een rijtje.
Op een zonnige vrijdagmiddag treffen we drie heren in een Nijmeegs café. Oud-Musicmaker-medewerker Dick Kemper kennen we als bassist van Vandenberg, maar ook als producer en engineer van acts als Intwine, Normaal, The Gathering en Focus. Simon Snel studeert Composition & Music technology aan de HKU en zijn studio in Muziekcentrum Lindenberg bestaat pas enkele maanden. Rick Weren was bassist van The Kevin Costners en net als in het panel over livegeluid vertegenwoordigt hij de kant van bassisten.
Overstuurde Marshall
Het is Dick Kemper die als eerste zijn mening verkondigt. ‘Bij iedere opname is het belangrijk om te bepalen wat je wilt bereiken. Ik neem altijd eerst twee bastracks op. Een via een cleane DI van een 19”-Line6 POD en eentje waarbij ik het geluid maak met deze POD. De spullen van Line6 klinken best verdienstelijk. Het cleane DI-geluid krijgt wat kleur door de equalizer en ik zet er een beetje compressie op. Daarna bepaal ik of ik dit signaal opnieuw door een versterker heen stuur, het re-ampen, of dat ik met het cleane geluid blijf werken. Soms is een ‘DI-lijntje’ genoeg, maar als je een rocksound wilt, dan gaat het signaal nog een keer door een overstuurde Marshall.’ Simon: ‘Ik neem altijd een clean signaal op met een DI. Het dynamische bereik van Pro Tools is namelijk erg groot. Een bas heeft zoveel dynamiek, dat je uiteindelijk altijd wel compressie nodig hebt. Daarnaast is het spectrale bereik van een bas ook groot: het geluid is heel diep, maar ook heel hoog en dat moet je in de hand weten te houden. Voor stevige muziek pak ik een DI voor het strakke laag. Als ik vervorming in het hoog wil, dan stuur ik het DI signaal nog eens door een gitaarversterker zoals een Marshall JCM800.’ Dick: ‘Soms weet ik van tevoren wat een band wil en dan ga ik direct een Marshall in. Wel altijd met een DI erbij. Als je achteraf teveel vervorming hebt, kan je je cleane signaal opnieuw door een versterker sturen.’
Goedkope DI’s
‘Excelsior-huisproducer Frans Hagenaars, met wie wij opnamen, deed hetzelfde: kaal opnemen en daarna re-ampen’, vertelt Rick. ‘Na het inspelen parkeerde hij een stapel versterkers in de studio en daar werd mijn signaal doorheen gegooid om te kijken wat het beste klonk. Hij is een ‘old school’ spullen-liefhebber, die steeds oude microfoons en zo op eBay zoekt. Hij gebruikt wel Pro Tools, want daar ontkom je niet aan.’
Simon: ‘Vrij goedkope DI’s werken met het opnemen van bas prima.’ Rick: ‘Live werk ik vaak met een Sansamp of de DI-out van mijn versterker. Werkt dat ook in de studio?’ Simon: ‘Als je alle frequenties wilt behouden, dan raad ik aan om in de studio een normale DI te gebruiken. Je kan je geluid beter later veranderen, want dan kan je er nog alles mee doen. Voor live-gebruik is een Sansamp perfect, maar in de studio wil ik alles zo eerlijk mogelijk.’
Dick: ‘Het hangt ook weer af van het geluid van de bassist. De ene heeft zo’n dood geluid dat je een versterker nodig hebt om het lekker te laten klinken, maar soms heb je bassisten die zo fantastisch spelen, met zo’n goed basisgeluid, dat je eigenlijk alleen compressie nodig hebt. Ik werk met Pro Tools, maar ik heb wel enkele goede externe compressors. Dat kost wat meer tijd. Ik zou het liefst vijf of zes dagen over een mix doen, zoals topbands dat doen.’ ‘Waar is de tijd gebleven dat bands als The Beatles een hele plaat ‘live’ in tien uur opnamen?’, klaagt Rick. ‘Tegenwoordig duurt het plaatsen van de microfoons nog langer!’ Dick is wat dat betreft nog van de oude stempel: ‘Bij mij staat een band altijd tegelijk te spelen, anders is het gevoel er niet. Als zo’n band speelt, zet ik de clicktrack soms even uit, zodat een band onbewust kan versnellen of vertragen. Dat maakt een nummer juist mooi en dynamisch!’
AC/DC
Dick: ‘En dan heb je de volgorde van opnemen. Daar moet je altijd mee oppassen. Ik neem het liefste live op, maar soms ook bas en drums en dan de rest. Ik gebruikte de AC/DC-manier eens: eerst drums, dan gitaar en daarna pas de bas. Een bassist klinkt vaak wat lekkerder als hij achteraf mag inspelen, maar daarmee moet je oppassen. In dit geval had de gitarist geen ijkpunt van de bas, dus hij drukte zijn snaren aldoor iets meer op dan normaal. Het was daarna onmogelijk om de bas op te nemen. Een gitarist moet de bas kunnen horen, dus neem in dat geval gewoon eerst een simpele basis-bastrack op en neem na de gitaren de bas nog een keer op.’
Rick: ‘Zoiets heb ik inderdaad meegemaakt. We hebben de bas zes keer opgenomen, en hem opnieuw afgesteld. Uiteindelijk is het gelukkig wel goed gekomen.’
Dick: ‘Er ontstaan mooie dingen als je samen speelt; mooie eindes. Zet de click uit aan het eind, zodat je samen vertraagt.’
‘Dat kan je tegenwoordig instellen met een time-stretch!’, weet Simon.
Dick: ‘Ja, wij gingen daarbij met Vandenberg eens in de fout, maar gelukkig werd het wel een grote hit, haha! Dan maakt het niet meer uit. Met een click moet je werken en spelen. Het is een hulpmiddel, maar geen garantie voor succes.’
Rick: ‘Ik nam meestal ook op met de drums of soms erna. Het leukste is om samen te spelen, maar ik durf producers uit te dagen. Laat ze eens luisteren naar een track die samen is opgenomen en een die afzonderlijk is opgenomen. Ik durf te wedden dat niemand het hoort.’ ‘Dat klopt hoor, maar het gaat er om dat het werkt voor de band!’, werpt Dick tegen.
Simon: ‘Ik denk ook dat samen spelen een opname ten goede kan komen. Je hebt dan een eenheid en anders moet je die eenheid later gaan zoeken of bij elkaar mixen en dat is zonde.’
Dick: ‘Ik stel altijd de vraag of ze een producer of een engineer zoeken. Als ze een producer zoeken, dan doen we het op mijn manier, maar natuurlijk in overleg. Het moet wel leuk blijven. Ik probeer zo veel mogelijk een eigen plan te trekken, want discussies in studio’s zijn wel eens moeilijk. En ik probeer altijd heel duidelijk te zijn: als een band de drums harder wil dan is de rest dus zachter. Niet alle instrumenten kunnen harder dan de rest! En met uitleg kweek je weer begrip.’
Opnemen is geen strafkamp
Rick: ‘Wij hebben het met onze laatste plaat op twee verschillende manieren gedaan. De eerste studio was wat mij betreft geen goede ervaring. De technicus keek alleen maar naar het computerscherm om te zien of het signaal wel recht was en dat beviel me niet. Onze wegen zijn dan ook gescheiden. Daarna hebben we met Frans Hagenaars gewerkt en die werkte vooral heel ontspannen. We namen gewoon de tijd om alles goed te doen, tijd om te lunchen. Net als bij het live spelen ben ik van mening dat de omstandigheden goed moeten zijn.’
Dick: ‘Muziek maken is plezier hebben. Ik heb wel eens meegemaakt dat technici de bandleden afkraakten. Iedereen wordt dan gestresst. Opnemen is geen strafkamp, maar leuk! En zo’n man die alleen op zijn schermpje kijkt klopt wat mij betreft ook niet. Soms kan het juist werken als iets een beetje uit de maat is.’
Rick: ‘Ja, deze engineer was alleen maar bezig met een commercieel eindproduct en dat is niet per se mijn ideaal. Ik moest van hem ook een Line6 Variax-bas gebruiken; zo’n modelingbas die veel andere bassen simuleert. Volgens de producer had deze het lekkerste geluid. Ik heb wel meteen voor een vintagesound gekozen, haha, een Danelectro Longhorn!’
Dick: ‘Aah, het pianobasgeluid van Rinus Gerritsen! Waanzinnig, dat máákte het geluid van de Golden Earring. Als je je eigen muziek maakt en je creëert je eigen sound, dan ben je goed bezig!’
Simon: ‘Tsja, maar soms vinden mensen het ook niet goed als je afwijkt van een standaard basgeluid. Dat je dus géén Precision gebruikt.’
Rick: ‘Het is leuk dat er eigenlijk geen waarheid is. Ik heb voor mijn meeste baspartijen mijn Rickenbacker gebruikt. Maar voor wat vettere sounds en meer basic dingen heb ik een Peavey T40 uit ‘79 gebruikt.’
Simon: ‘Enerzijds is de studio een plek waar je goed voorbereid heen moet gaan. Dus als bands niet veel tijd hebben, adviseer ik altijd om het bij de standaard spullen te houden. Anderzijds is de studio een plek om te experimenteren met geluid. Dat is het leukste! Maar als het snel moet, kan je beter op zeker spelen.’
Dick: ‘Ik heb het liefst drie of vier dagen voor één nummer, om een bepaalde kwaliteit te kunnen garanderen. Soms moet het inderdaad snel en dat is een ander verhaal. Ik was zelf jarenlang endorser van Fernandes-bassen en die hebben een stuk of tien instrumenten voor me gemaakt. Eén daarvan is bijzonder goed. Het heeft een smal Jazz-halsje en EMG-elementen en ik zou hem voor twintigduizend euro nog niet weg doen. Met nieuwe snaren klinkt hij fantastisch en ik gebruik ‘m vooral voor snelle dingen. In andere gevallen klinkt mijn Precision of G&L 2000 weer beter, maar de laatste speelt weer zwaarder. En iedereen klinkt anders op dezelfde bas. Dat hangt weer af van je stijl en aanslag, plectrum of vingers.’
Simon: ‘We kunnen wel concluderen dat je als bassist het beste de spullen kan gebruiken die je kent en waarmee je je sound maakt. Maar als er tijd is, zou ik zeker gaan experimenteren. Dan kom je vaak tot nieuwe inzichten.’
Dick: ‘Daar ben ik het mee eens. Een eigen band met eigen spullen geeft een eigen sound. Maar ik grijp in als die niet goed is.’
Vakmanschap is meesterschap
Rick: ‘We hebben het nu gehad over hoe je een opname in moet gaan, DI’s en versterkers en bassen. Jullie gebruiken allebei een analoge tafel en Pro Tools? En wat voor microfoons?’
Dick: ‘Inderdaad. Ik gebruik wel veel echte compressors, maar die kan ik wel weer met Pro Tools aansturen.’
Simon: ‘Ik combineer Pro Tools ook met een analoge tafel. Voor de speakerkasten gebruik ik meestal een Sennheiser E602-microfoon. Deze geeft een mooie dosis laag. Voor contrabas een AKG 414, maar als ik het hoog van een bas via een gitaarversterker wil hebben, pak ik soms gewoon een Shure SM57. Die werkt dan prima.’
Dick: ‘Ik gebruik meestal een bassdrum-microfoon van AKG. Degene met het minste laag, maar met genoeg midden en hoog. Ik stuur dus het ietsje gecompresste geluid door een versterker, ik draai er aan tot ik het juiste geluid heb en dan re-amp ik het. Dat werkt goed. Die AKG is goedkoop en goed. Het is een D112, zo’n ovale microfoon.’
Dick: De Shure die ik eerst gebruikte heeft veel ultralaag en dat gaat alleen maar rommelen. En weet je wat ook belangrijk is? Goede kabels! Soms is het wisselen naar een goede kabel alsof je een deken van het geluid afhaalt.’
Simon: ‘Dat is inderdaad een onderschat element in de opnameketen. Je kunt een dure versterker hebben en een dure microfoon, maar als de akoestiek niet klopt, als de kabels niet goed zijn of als je de microfoon verkeerd plaatst, dan kom je nog nergens.’
Dick: ‘Vakmanschap is zo belangrijk! Daar kom ik zo op terug. Als we het nog even over spullen hebben, dan wil ik ook even melden dat de afluistersystemen in de studio zeer belangrijk zijn.’
Simon: ‘Ja, je moet goede monitorspeakers hebben om te mixen, maar je moet ook eens luisteren via slechte, kleine speakertjes. Het is belangrijk dat een mix overal lekker klinkt.’
Dick: Volgens mij heb ik vijf sets. Van groot naar klein. Ik luister de muziek ook altijd even thuis, in de gang van een afstandje en in mijn auto. Ik zie aan het trillen van de hoedenplank of het sublaag goed is. Als ik die auto verkoop is mijn hele referentie weg en dan ben ik werkloos, haha! Maar door op al die plekken en via al die speakers te luisteren, met de referenties die je in je hoofd hebt van veel cd’s en radio luisteren, weet je ongeveer hoe het klinkt.’
Faseproblemen
Simon: ‘Werk jij veel met plug-ins?’
Dick: ‘Ja, ze worden steeds beter. Maar ook hier blijft vakmanschap belangrijk.’
Rick: ‘Ik kan me voorstellen dat plug-ins een ontzettende hulp zijn, maar ook een bedreiging. Iedere boerenlul met een pc kan zo opnemen.’
Dick: ‘Mensen komen juist naar mij voor een bepaalde sound.’
Simon: ‘Je merkt ook dat mensen thuis die dingen proberen, merken dat het toch niet zo makkelijk is en dan juist een studio boeken.’
Dick: ‘Ik combineer mijn plug-ins dan ook weer met dure compressors en andere randapparatuur. Dat kan niet iedereen.’
Simon: ‘Ik vind ze wel fantastisch. Ik ben dol op oude geluiden, maar plug-ins kunnen dat steeds beter simuleren.’
Rick: ‘Volgens mij gebruikten wij bij Frans geen plug-ins. Alleen wat effecten.’
Simon: Een voordeel van een plug-in is dat de keten korter wordt. Je hebt alleen de bas en de plug-in en geen versterker, speakerkast, ruimte, microfoon, microfoonplaatsing. Je hebt dus minder snel faseproblemen en vertragingen.’
Eindeloos wachten op gitaristen
Simon: ‘Mijn tip is dat bassisten veel moeten luisteren. Volg je oren!
Dick: ‘En ga vooral voor je eigen sound.’
Simon: ‘Luister naar mensen met ervaring, maar laat je niet door iedereen beïnvloeden. Als het misgaat leer je ook..’
Dick: ‘Je kan het alleen maken met een plaat. Als je plaat goed is, kan je optreden, et cetera. Maak je plaat dus zo goed mogelijk! Alle bands die ik opnam, verdienden hun geld uiteindelijk terug. Snap dat en je komt er wel.’
Rick: ‘Weet je wat het grootste probleem van bassisten en opnemen is? Als wij opgenomen hebben, dan moeten we eindeloos wachten op de gitaristen die nog 120 sporen moeten volpielen!’
Rick Weren
Tot twee maanden terug was Rick ‘enbacker’ Weren de bassist van The Kevin Costners. Nadat zij de Grote Prijs van Nederland wonnen, werd er een deal getekend bij Excelsior, waarna de zeer goed ontvangen cd Come On In uitkwam. We hopen Rick snel weer in een nieuwe band te zien!
www.thekevincostners.com
Dick Kemper
Dick Kemper scoorde grote successen met de band Vandenberg. De laatste jaren is hij voornamelijk actief in als producer en engineer zijn S&K studio in Doetinchem. Op de website van de studio lees je een bijna eindeloze lijst met bekende en onbekende artiesten die bij hem opnamen: Van IOS En Swelter tot Barry Hay en Thijs van Leer.
www.audiostudio.nl
Simon Snel
Simon Snel is freelance geluidstechnicus en gitarist in de hard aan de weg timmerende band Black Bottle Riot. Hij studeert Composition & Music Technology aan de HKU en sinds kort heeft hij zijn studio in muziekcentrum De Lindenberg.
www.delindenberg.com / www.blackbottleriot.com
     
Klik voor meer foto's |
